اثرات و عوارض جانبی واکسن (واکسیناسیون)

واکسن یک محصول پزشکی است. اگرچه واکسن ها برای محافظت دربرابر بیماری طراحی شده اند، اما مانند هر داروی دیگری می توانند عوارض جانبی هم در پی داشته باشند.

عمده عوارض جانبی ناشی از واکسیناسیون مانند درد، تورم یا قرمزی در محل تزریق، خفیف هستند. برخی از واکسن ها با تب، بثورات و درد همراه هستند. عوارض جانبی جدی بندرت دیده می شود، اما ممکن است شامل تشنج یا واکنش آلرژیک مهلک باشد.

عارضه جانبی بیانگر اثر سوء دارویی احتمالی ناشی از واکسیناسیون است.

نوزادان آمریکایی (۱ ساله و کوچکتر) هر ساله بیش از ۱۰ میلیون واکسن دریافت می کنند. شمار قابل توجهی از نوزادان در طول سال اول زندگی خود، از بیماری های جدی و مهلک و رخدادهای پزشکی مانند سندرم مرگ ناگهانی نوزادان (SIDS) رنج می برند. علاوه بر این، احتمال می رود بیماری های مادرزادی در طول سال اول زندگی خود را نشان دهند. بنابراین، بسیاری از نوزادان درست نزدیک واکسیناسیون، بطور کاملا تصادفی یک رویداد پزشکی را تجربه می کنند. گرچه وقوع این رخداد بدان معنا نیست که در واقع آن با واکسیناسیون ارتباط دارد. مسئله مشخص کردن این موضوع است که چه زمانی یک رویداد پزشکی مستقیما با واکسیناسیون ارتباط دارد.

انواع اثرات جانبی واکسیناسیون

برای درک گستره ی وقایع احتمالی عوارض جانبی واکسیناسیون، مقایسه واکسنی با عوارض جانبی نسبتا کم، مانند واکسن هموفیلوس آنفلوانزا نوع B، با یک واکسن دارای عوارض جانبی بسیار زیاد شناخته شده، مانند واکسن آبله که بندرت مورد استفاده قرار می گیرد (به پرسنل ارتش و سایر کسانی که ممکن است در وقوع حمله ترور زیستی اولین گروه هدف باشند، داده می شود)، مفید است.

هموفیلوس آنفلوانزای نوع B باکتری است که می تواند عفونت های خطرناکی مانند مننژیت، ذات الریه، اپیگلوتیت و سپسیس را در پی داشته باشد. توصیه می شود که کودکان از دو ماهگی چندین نوبت واکسیناسیون پنتا دریافت کنند.

عوارض جانبی واکسن فلج اطفال

عوارض جانبی واکسن پنتاوالان

• تب : تب ناشی از واکسن پنج گانه معمولا” خفیف است، ولی در حدود 50% از کودکان آن را تجربه می کنند.
• تورم، درد و قرمزی محل تزریق : بر اساس آمار حدود نیمی از نوزادان دچار تورم، درد و قرمزی بعد از تزریق واکسن پنج گانه می شوند.
• تحریک پذیری، خستگی، رنگ پریدگی
• بی اشتهایی

چگونه می توان به اثرات جانبی واکسن های مختلف پی برد؟

پس از واکسینه شدن شما یا کودکتان، احتمالا مراقب بهداشت شما عوارض جانبی احتمالی را به شما خواهد گفت.

بروشورهای بسته بندی ارائه شده توسط شرکت سازنده واکسن نیز حاوی اطلاعاتی در مورد عوارض جانبی آن است. علاوه بر این، این بروشورها معمولا دربردارنده ی میزان بروز عوارض جانبی در گروه های آزمایش و کنترل در زمان ارزیابی های پیش از فروش واکسن هستند.

نکاتی در مورد عوارض واکسن نوزادان

این سه واکسن مخلوطی از سم تغییر شکل یافتۀ (توکسوئید) دیفتری، کزاز و میکروب کشته شدۀ سیاه سرفه می باشد.

این سه واکسن مخلوطی از سم تغییر شکل یافتۀ (توکسوئید) دیفتری، کزاز و میکروب کشته شدۀ سیاه سرفه می باشد و در یک آمپول تهیه شده و در قسمت جلو و طرفی ران در عضلۀ کودک تزریق می گردد.

عوارض واکسن سه گانه

بعد از تزریق واکسن سه گانه ممکن است بلافاصله یا در خلال 24 ساعت بعد، کودک دچار تب مختصری شود یا ناآرامی کند که با دادن استامینوفن پس از یکی دو روز بهبود می یابد.
اگر بعد از تزریق واکسن سه گانه، کودک دچار تب شدید 40.5 درجۀ سانتیگراد شود یا در خلال 48 ساعت بعد از تزریق، کودک بیش از سه ساعت گریۀ شدید و مداوم کند یا دچار تشنج یا شوک (بی حالی شدید) شود، در نوبت های بعدی باید به جای واکسن سه گانه، واکسن دو گانه که بدون واکسن سیاه سرفه است به او تزریق گردد.
چون عوارض عصبی مانند تشنج، تب و علائم موضعی که بعد از تزریق واکسن سه گانه به وجود می اید، به واکسن سیاه سرفه نسبت داده می شود، در سال های اخیر واکسن سیاه سرفه که بدون سلول میکروب سیاه سرفه است تهیه شده و در کشورهای مختلف به کار برده می شود.

تحقیقات علمی نشان داده است که این نوع واکسن سیاه سرفه توام با واکسن کزاز و دیفتری که امروزه در اختیار است، عوارض موضعی و عمومی کمتری ایجاد می کند و در عین حال مصونیت کافی به وجود می آورد.
بنابراین امروزه توصیه می شود که در اولین یادآوری در سن 12 تا 15 ماهگی و دومین یادآوری در 4 تا 6 سالگی، از مخلوط این سه نوع واکسن (توکسوئید دیفتری، کزاز و واکسن سیاه سرفه بدون میکروب) استفاده گردد.

عوارض دیگر تزریق واکسن سه گانه عبارت است از:

•    سفتی گلوله مانند در محل تزریق که ممکن است مدت ها باقی بماند و اهمیت ندارد و نباید نگران بود.
•    قرمزی و حساس شدن محل تزریق که با گذاردن حولۀ مرطوب و نیمه گرم بهبود می یابد.

• افزایش دمای بدن و تب,
• کاهش چشمگیر اشتها.