زردی طبیعی دوران نوزادی (زردی فیزیولوژیک)

یکی از بیماری‌هایی که در بدو تولد موجب نگرانی والدین می‌شود زردی نوزادان است. بعضی از نوزادان در روز دوم تا چهارم تولد به تدریج زرد می‌شوند و زردی آن‌ها تا روز هفتم ادامه پیدا می‌کند و به تدریج در خلال دو هفته کاهش می‌یابد. زردی در نوزادان به دلیل میزان بالایی از بیلی‌روبین در بدنشان ایجاد می‌شود. بیلی‌روبین یک رنگدانه زردرنگ است که به طور طبیعی از طریق تجزیه گلبول‌های قرمز در تمام بزرگسالان و کودکان تولید می‌شود. این بیلی‌روبین در کبد پردازش می‌شود سپس از طریق ادرار و مدفوع دفع می‌شود.

در نوزادان، چون کبد آن‌ها هنوز نابالغ است و برای پردازش بیلی‌روبین، ممکن است چند ساعت تا چند روز طول بکشد تا شروع به پردازش کند.

در طول این دوره، طبیعی است که کودک مبتلا به زردی شود. این زردی نوزاد، پس از اینکه کبد شروع به کار کردن به طور طبیعی می‌کند، از بین می‌رود درحالی‌که در اکثر موارد، زردی نوزادان نگران‌کننده نیست، اما گاهی اوقات ممکن است نشانه‌ای از یک مشکل اساسی باشد.

زردی نوزاد از قسمت سر شروع‌شده و به سمت شانه‌های، تنه و در نهایت پاها ادامه پیدا می‌کند. در صورتی که سطح بیلی‌روبین بسیار بالا باشد زردی در زیر زانو و حتی کف دست‌ها هم ظاهر می‌شود.

عوارض زردی نوزادان شامل:

آسیب مغزی، فلج مغزی و یا حتی ناشنوایی است.

نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می‌آیند، به احتمال بیشتری دچار زردی می‌شوند. به خصوص نوزادانی که قبل از هفته 37 بارداری به دنیا می‌آیند، احتمال بسیار زیاد دچار زردی می‌شوند. نوزادانی که تغذیه درست ندارند، نیز می‌تواند یکی دیگر از دلایل زردی باشد. کبودی و یا آسیب داخلی در طی زایمان نیز باعث ایجاد زردی در نوزاد می‌شود. کودک ممکن است مشکلات کبدی و ناهنجاری‌های ناشی از ضربه داشته باشد؛ همچنین گلبولهای قرمز غیرطبیعی ممکن است دلیلی برای میزان غیرطبیعی بالای بیلی‌روبین باشند. کمبود آنزیم عفونت هم می‌تواند باعث ایجاد زردی در نوزادان شود.

زردی را علاوه بر تشخیص از پوست از سفیدی چشم، داخل دهان، کف پا و کف دست می‌توان متوجه شد.

زردی معمولاً در عرض یک یا دو روز پس از تولد شروع می‌شود. زرد شدن پوست معمولاً از صورت شروع می‌شود و سپس به تدریج به بقیه بدن گسترش می‌یابد. برای مطمئن شدن، به آرامی روی پوست فشار دهید در ناحیه فشرده‌شده، قسمت زردرنگ ایجاد می‌شود.

شما با یک انجام آز امایش در خانه می‌توانید پی ببرید که نوزادتان زردی دارد یا نه. وقتی مادر از بیمارستان به همراه فرزند خود مرخص می‌شود، اگر شک دارد که نوزادش زردی دارد یا نه می‌تواند روی سینه کودک با انگشت خود کمی فشار بیاورد، با این شرایط وقتی که انگشت را از روی پوست جدا کرد، اگر زیر انگشت به شکل زردرنگ شد، این نشانه زردی داشتن نوزاد است. در این شرایط والدین باید با پزشک خود مشورت بگیرند. سعی کنید این تست را در یک اتاق کاملاً روشن انجام دهید تا مشاهدات شما درست باشد. در ضمن اگر پوست نوزادتان تیره باشد، می‌توانید این کار را در روی پوست کف دست و یا پا انجام دهید.

نوزادی که زردی دارد می‌تواند:

• ادرار زرد و تیره رنگ داشته باشد در صورتی که باید بی‌رنگ باشد.
• مدفوع بی‌رنگ داشته باشد درحالی‌که باید زرد یا نارنجی باشد.
• در مک زدن سینه مادر و تغذیه ضعیف باشد.
• خواب‌آلود باشد و گریه با صدای بلند داشته باشد

کمبود آب بدن، تغذیه نشدن نوزاد بلافاصله بعد از تولد، به کار بردن دارو (ویتامین K و اکسی‌توسین برای پیشرفت زایمان) دادن داروهای گیاهی و شیمیایی به نوزاد، تأخیر در دفع مکونیوم و … موجب می‌شود زردی شدت یابد.
یکی از راهکارهای مفید برای درمان زردی کودک تغذیه به صورت منظم است، اگر او به هر دلیلی نمی‌تواند از شیر مادر استفاده کند، باید با شیر خشک سیر شود تا 12 وعده غذا در روز برای کودک مفید است. تغذیه منظم کمک می‌کند تا بیلی‌روبین شسته شود و به کارکرد کبد کمک می‌کند و همچنین بدن نوزاد آب کافی خواهد داشت.

اگر درجه زردی اعداد ۱۳ تا ۱۴ و یا ۱۵ تا ۱۷ نشان دهد خطرناک است، همچنین آخرین و بیش‌ترین شدت درجه زردی، ۲۵ است.

در صورتی که درجه زردی نوزاد در روزهای سوم تا هفتم بعد از تولد عدد ۱۵ تا ۱۶ را نشان دهد، باید به پزشک مراجعه کنید و او را بستری نمایید. در صورتی که پزشک نوزاد روش فتوتراپی را برای درمان نوزاد تشخیص دهد، باید به توصیه پزشک عمل کرده تا بیماری او برطرف شود؛ اما اگر درجه زردی نوزاد بسیار بالا باشد و دستگاه فتوتراپی جوابگوی درمان زردی نوزاد نباشد، باید خون نوزاد تعویض گردد.

هنگامی که کف دست‌ها و پاهای نوزاد زرد می‌شود درجه زردی او بسیار بالا است و به احتمال زیاد عدد ۲۰ را نشان می‌دهد؛ در نتیجه خون نوزاد باید تعویض گردد؛ اما در صورتی که شکم نوزاد زرد شود، درجه زردی ۱۳ بوده و اگر ران‌های او نیز زرد شده باشد، درجه زردی او ۱۶ است. به منظور مشخص نمودن درجه زردی به طور دقیق، باید از نوزاد آزمایش خون گرفته شود و اگر درجه زردی بالا باشد، باید نوزاد تحت درمان قرار بگیرد.

نکته بسیار مهمی که برای تشخیص زردی وجود دارد این است که مادران نباید در زیر لامپ زرد، زردی نوزاد را تشخیص دهند و باید تشخیص زردی در زیر نور طبیعی انجام گیرد.

اثر سمی ماده بیلی‌روبین روی سلول‌های مغز نوزاد در همان هفته‌های اول تولد ظاهر می‌شود، به طوری که نوزاد بی‌حال شده، شیر نمی‌خورد و به تدریج دچار انقباضات عضلات، اختلال در درک، تکلم و شنوایی می‌گردد.

معمولاً تا دو هفته زردی نوزاد کم می‌شود.

زردی کودک با شیرینی و یا گرمی خوردن مادر در ماه‌های آخر بارداری ارتباط ندارد و یک تصور غلط در گذشته بوده است.

درمان زردی نوزادان شامل موارد زیر است:

۱. فتوتراپی (نور) درمانی:

درمان با پرتوهای نور. نوزاد در زیر نور مخصوص که با یک سپر پلاستیکی برای فیل‌تر کردن نور ماوراءبنفش پوشش داده‌شده، قرار داده می‌شود. نور سبب تغییر ساختار مولکول‌های بیلی‌روبین می‌شود تا دفع آن‌ها آسان‌تر شود.

۲. تعویض خون:

خون نوزاد به طور مرتب با خون اهدایی تعویض می‌شود. این روش تنها در صورتی انجام می‌شود که فتوتراپی کار نکند. نوزاد در این شرایط نیاز به بستری در بخش مراقبت‌های ویژه دارد.

3.  ایمونوگلوبولین داخل وریدی:

در کنار درمان زردی با فتوتراپی (نور درمانی) برای نوزادانی که ناسازگاری Rh یا ABO دارند این روش بکار می‌رود.